CBT-I Nedir? Kronik Uykusuzlukta İlaçsız Çözüm

Kronik uykusuzluk yaşıyorsunuz. Uyku ilaçları bir süre işe yaradı ama yetmemeye başladı. Ya da hiç denemek istemediniz. ‘Başka bir yol var mı?’ diye soruyorsunuz.

Var. Araştırmalar bu yolun ilaçtan daha kalıcı sonuç verdiğini tutarlı biçimde gösteriyor.

CBT-I nedir?

CBT-I — Türkçe’siyle BDT-U, Uykusuzluk için Bilişsel Davranışçı Terapi — kronik uykusuzluğu sürdüren düşünce ve davranış örüntülerini doğrudan hedef alan, yapılandırılmış bir yaklaşımdır.

CBT-I’ın bilişsel bileşeni, uykuyu zorlaştıran düşünce döngülerini ele alır: ‘Uyuyamazsam yarın mahvolurum’, ‘Sabah 4’te uyandım, artık uyuyamam’ gibi.

‘Davranışsal’ bileşeni ise uyku baskısı, yatakla kurulan ilişki ve sirkadiyen ritim gibi süreçleri yeniden düzenler.

İkisi birlikte çalışır ve bu, uyku hijyeni tavsiyelerinden ya da ilaçtan temel farkını oluşturur.

Neden ilaçtan farklıdır?

Uyku ilaçları beyni yavaşlatır ve uykuya geçişi kolaylaştırır. Ama kronik uykusuzluğu sürdüren örüntülere dokunmaz. Bu yüzden ilaç kesildiğinde sorun geri döner.

CBT-I bu örüntüleri değiştirir. Süreç tamamlandıktan sonra da etkisi devam eder çünkü beyinde ve bedende yeni bir ilişki kurulmuştur.

Uluslararası araştırmalar tutarlı biçimde gösteriyor: CBT-I kronik uykusuzluk yaşayan kişilerin büyük çoğunluğunda kalıcı iyileşme sağlamaktadır.

Kaynak: AASM — CBT-I birinci basamak çözüm önerisi · aasm.org/resources/clinicalguidelines/040515.pdf

I am text block. Click edit button to change this text. Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Ut elit tellus, luctus nec ullamcorper mattis, pulvinar dapibus leo.

	İlaç	CBT-I
Etki süresi	Kullanım süresince	Tedavi sonrasında devam eder
Tolerans riski	Doz artışı gerekebilir	Yok
Altta yatan örüntüleri değiştirir mi?	Hayır	Evet
Uluslararası birinci basamak öneri	Hayır	Evet (AASM, Mayo Clinic)

Uluslararası kılavuzlarda yeri nedir?

Amerikan Uyku Tıbbı Akademisi (AASM), Mayo Clinic ve Amerikan Hekimler Koleji dahil pek çok uluslararası kuruluş CBT-I’ı kronik uykusuzlukta ilaçtan önce birinci basamak çözüm olarak önermektedir.

Bu bir alternatif değil, standart yaklaşımdır.

Kimler için uygundur?

CBT-I kronik uykusuzluk yaşayan yetişkinlerin büyük çoğunluğu için uygundur. Tek başına ya da tıbbi bir duruma eşlik eden uykusuzlukta da kullanılabilir.

Kronik uykusuzluğun ne olduğunu merak ediyorsanız: Kronik uykusuzluk nedir?

İlaç kullananlar için de geçerlidir. Pek çok kişi CBT-I sürecine ilaç kullanırken başlar — ve süreç içinde ilaca olan ihtiyaç azalır. Bu geçiş mutlaka bir uzman eşliğinde yapılmalıdır.

Nasıl bir süreçtir?

CBT-I birkaç bileşeni birlikte kullanır. Bunları önümüzdeki yazılarda ayrı ayrı ele alacağız. Ama genel çerçeve şöyle:

Uyku baskısı ve sirkadiyen ritim yeniden düzenlenir
Yatak ile uyku arasındaki ilişki güçlendirilir
Geceyi bozan düşünce döngüleri tanınır ve dönüştürülür
Kişiye özel bir plan oluşturulur — genel bir protokol uygulanmaz

Süreç genellikle birkaç seans sürer. Etkisi kısa vadede değil, kalıcı olarak görülür.

CBT-I genellikle 6-8 seans süren yapılandırılmış bir süreçtir. İlk iyileşmeler seanslarda görülmeye başlar; kalıcı değişim sürecin tamamlanmasıyla pekişir.

Evet. İlaç kullanıyor olmak CBT-I'ı engellemez. Pek çok kişi sürece ilaç kullanırken başlar; uzman eşliğinde doz azaltımı süreç içinde planlanır.

Evet. CBT-I uluslararası bir standarttır ve Türkiye'de de bireysel olarak uygulanmaktadır.